Ιερά Μονή της Αγίας Σοφίας Τραπεζούντας

Δύο χιλιόμετρα από τα δυτικά τείχη της πόλης, πολύ κοντά στην ακτή, βρίσκεται το μοναδικό βυζαντινό μνημείο σ' ολόκληρο τον Πόντο που έχει αναστηλωθεί και λειτουργεί ως αρχαιολογικός χώρος. Πρόκειται για το καθολικό μοναστηριού που κατασκεύασε ο Μανουήλ Α' (1238-63) και αφιερώθηκε στη Σοφία του θεού. Τα κτίσματα πέριξ του ναού, που φιλοξένησαν τη σχολή θετικών επιστημών του μαθηματικού και αστρονόμου Κωνσταντίνου Λουκίτη, έσφυζαν από ζωή στο πανηγύρι της μονής στις 6 Αυγούστου, γιορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρα. Ναός σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο, φέρει πυλώνες στην νότια, δυτική και βόρεια πλευρά. Αποτελεί θαυμάσιο δείγμα βυζαντινής αρχιτεκτονικής στο οποίο ενσωματώθηκαν μορφολογικά και διακοσμητικά στοιχεία προερχόμενα από την αρμενική, γεωργιανή αλλά και ισλαμική τέχνη. Τοιχογραφίες, λαμπρά δείγματα της πρώιμης Παλαιολόγειας αναγέννησης, καθώς και ένα θαυμάσιο μωσαίκό δάπεδο διακοσμούσαν το εσωτερικό του. Η ίδια αυτοκρατορική μεγαλοπρέπεια χαρακτηρίζει και τον εξωτερικό διάκοσμο του ναού. Οι στεγασμένες είσοδοί του φέρουν ανάγλυφες ζώνες στις προσόψεις τους και τοιχογραφίες στο εσωτερικό τους. Κάτω από τον ανάγλυφο μονοκέφαλο αετό, έμβλημα των Μεγάλων Κομνηνών, στην κορυφή της καμάρας της νότιας πλευράς της Αγίας Σοφίας, μια εγχάρακτη «αλληγορική» επιγραφή αποχαιρετά τον επισκέπτη:

«Εκάθισεν Αδάμ απέναντι του παραδείσου και την ίδιαν γύμνωσιν θρηνών ωδύρετο.

Εφύτευσεν ο θεός παράδεισον εν Εδέμ κατά ανατολάς και έθετο

εκεί τον άνθρωπο ον έπλασε».


          ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ & ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ : ΑΚΡΙΤΕΣ ΣΕΡΡΩΝ -2007-